Ngày 17/9, Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TPHCM phối hợp Tổ chức Planète Enfants & Développement (PE&D) tổ chức Hội nghị tổng kết Dự án “Hỗ trợ chăm sóc vì sự phát triển toàn diện cho trẻ em trong những năm đầu đời tại gia đình và cộng đồng trên địa bàn TPHCM, giai đoạn 2023-2026”.
Dự án hướng đến trẻ dưới 6 tuổi có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt. Trong quá trình triển khai, thay vì chỉ tập trung vào việc hỗ trợ trực tiếp cho trẻ, chương trình xây dựng một hệ thống hỗ trợ rộng hơn, trong đó gia đình và người chăm sóc được xem là những mắt xích quan trọng.
Theo báo cáo, dự án đã tổ chức 23 lớp tập huấn cho 819 phụ huynh và 277 buổi sinh hoạt Câu lạc bộ Trẻ em với 559 phụ huynh tham gia. Đánh giá độc lập cho thấy 98% phụ huynh được khảo sát cho biết đã thay đổi hành vi và áp dụng các thực hành mới tại nhà với con.
Con số này cho thấy hiệu quả của hoạt động không chỉ được đo bằng số người tham gia mà còn ở khả năng chuyển kiến thức thành những thay đổi trong đời sống gia đình. Khi cha mẹ biết cách quan sát, giao tiếp và đáp ứng nhu cầu của trẻ phù hợp hơn, trẻ có thêm cơ hội được tương tác, khuyến khích phát triển ngôn ngữ, cảm xúc và các kỹ năng cần thiết trong những năm đầu đời.
Từ gia đình, dự án tiếp tục mở rộng đến những nơi trẻ được chăm sóc hằng ngày. 176 giáo viên, người chăm sóc trẻ và cán bộ tại các trường tình thương, cơ sở mầm non ngoài công lập và cơ sở bảo trợ xã hội được tập huấn về các kỹ năng chăm sóc, hỗ trợ trẻ.
Nội dung tập huấn xuất phát từ những tình huống rất cụ thể. Người chăm sóc được hướng dẫn nhận diện và hỗ trợ sự phát triển cảm xúc của trẻ, thực hành sơ cứu cơ bản để phòng tránh các tai nạn như sặc sữa, sặc cháo, nuốt dị vật, đồng thời bổ sung kiến thức về vệ sinh và chăm sóc sức khỏe.
Tại một cơ sở hỗ trợ xã hội, đại diện đơn vị cho biết những nội dung được tập huấn có tính ứng dụng cao. Sau quá trình triển khai, trẻ có những chuyển biến về khả năng phát huy giác quan, tập nói và tương tác; đội ngũ giáo viên cũng có thêm cách thức truyền đạt phù hợp với từng trẻ.
Nhưng chính quá trình triển khai cũng cho thấy một thực tế: trẻ có hoàn cảnh đặc biệt không phải lúc nào cũng có thể được hỗ trợ bằng một phương pháp chung.
Một số trẻ gặp hạn chế về khả năng tiếp thu và cần sự can thiệp chuyên sâu hơn. Dù cơ sở đã bố trí nhân viên và mời chuyên gia bên ngoài hỗ trợ, việc đồng hành với nhóm trẻ này vẫn đòi hỏi thời gian, chuyên môn và nguồn lực. Vì vậy, đại diện cơ sở mong muốn tiếp tục nhận được những chương trình hỗ trợ chuyên sâu, phù hợp với đặc điểm của trẻ tại các trung tâm bảo trợ xã hội.
Câu chuyện tại Làng Thiếu niên Thủ Đức cũng cho thấy cách một mô hình nhỏ có thể được thử nghiệm trước khi tính đến việc nhân rộng. Làng hiện quản lý 281 trẻ, trong đó có 112 trẻ dưới 4 tuổi. Dự án được triển khai thử nghiệm tại khu sơ sinh, bắt đầu từ một gia đình với hai cô, mẹ phụ trách khoảng 15 trẻ.
Sau khi được tập huấn, những người trực tiếp chăm sóc đã nắm được kiến thức và áp dụng vào công việc. Theo đại diện Làng Thiếu niên Thủ Đức, trẻ có những tiến bộ trong quá trình chăm sóc và tương tác.
Điều đáng chú ý là đơn vị không chỉ đề xuất tiếp tục mời chuyên gia về tập huấn mà muốn sử dụng chính những người đã được đào tạo làm lực lượng hướng dẫn cho các nhóm khác. Nếu được triển khai, cách làm này có thể giúp kiến thức được lan tỏa trong nội bộ cơ sở và giảm sự phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài.
Đây cũng là hướng được dự án chú trọng thông qua việc xây dựng đội ngũ giảng viên nguồn. 25 người đã được đào tạo, trong đó 22 giảng viên, báo cáo viên tiếp tục đồng hành cùng dự án. Cùng với đội ngũ này, 13 video hướng dẫn và truyền thông dự kiến được đóng gói để tiếp tục sử dụng, chia sẻ trong giai đoạn tiếp theo.
Bên cạnh nâng cao năng lực, việc kết nối trẻ và gia đình với các dịch vụ thiết yếu cũng là một kết quả đáng chú ý. Gần 200 lượt chuyển gửi đã được thực hiện để trẻ và gia đình tiếp cận các dịch vụ về y tế, dinh dưỡng và giáo dục.
Với những trẻ gặp khó khăn về ngôn ngữ sau dịch bệnh, hoạt động hỗ trợ ngôn ngữ và tâm lý đã giúp một số em cải thiện khả năng giao tiếp. Những trường hợp chậm nói, chậm phát triển ngôn ngữ được can thiệp có thêm điều kiện đáp ứng yêu cầu để nhập học đúng độ tuổi.
Từ những kết quả này, dự án đặt ra hướng mở rộng mạng lưới hỗ trợ trong thời gian tới. Bên cạnh trẻ em, gia đình và các cơ sở mầm non ngoài công lập, mạng lưới y tế sẽ được chú trọng hơn.
Theo định hướng của dự án, bác sĩ và nhân viên y tế là lực lượng có cơ hội tiếp xúc với trẻ và gia đình từ sớm, đặc biệt khi trẻ gặp vấn đề về sức khỏe, dinh dưỡng hoặc phát triển. Nếu được trang bị thêm kiến thức nhận diện và tư vấn, đội ngũ này có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong việc phát hiện nhu cầu hỗ trợ và kết nối gia đình với dịch vụ phù hợp.
Một hướng khác là tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức trong lĩnh vực phòng chống bạo lực, xâm hại trẻ em và mua bán người. Điều này cho thấy cách tiếp cận của dự án đang được mở rộng từ chăm sóc và phát triển sang bảo vệ trẻ trước những nguy cơ có thể xảy ra trong gia đình và cộng đồng.
Tại hội nghị tổng kết, các đại biểu tập trung đánh giá tác động thực tế của dự án, những kinh nghiệm và hạn chế trong quá trình triển khai, đồng thời bàn giải pháp duy trì hoạt động sau khi giai đoạn 2023-2026 kết thúc.
Sau 3 năm, những con số như 819 phụ huynh được tập huấn, 176 người làm công tác chăm sóc trẻ được nâng cao năng lực hay gần 200 lượt chuyển gửi dịch vụ cho thấy quy mô của chương trình. Tuy nhiên, giá trị lâu dài của dự án sẽ phụ thuộc vào việc những kiến thức ấy có tiếp tục được thực hành hay không, đội ngũ tại cơ sở có thể tự duy trì và nhân rộng mô hình đến đâu, và trẻ có tiếp tục được kết nối với các dịch vụ cần thiết khi dự án kết thúc hay không.
Với trẻ trong những năm đầu đời, sự thay đổi đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ: một người chăm sóc biết cách trò chuyện với trẻ, một phụ huynh nhận ra dấu hiệu bất thường sớm hơn, hay một nhân viên y tế biết nơi để kết nối gia đình khi trẻ cần hỗ trợ. Từ những mắt xích đó, mạng lưới chăm sóc trẻ có thể được mở rộng theo hướng gần cộng đồng hơn và tạo thêm cơ hội để trẻ được phát triển toàn diện ngay từ những năm đầu đời.
Minh Tuấn
