Ngày 26/8, Hành trình tuần hoàn nhựa 2026 vừa được khởi động tại TP.HCM, tập trung kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cộng đồng và các tổ chức đổi mới sáng tạo nhằm thúc đẩy phân loại rác tại nguồn, thu hồi và tái chế vật liệu.
Song song với chương trình hợp tác tại TP.HCM, Cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026” (PCIC 2026) cũng chính thức mở cổng đăng ký. Cuộc thi do Cục Môi trường và Unilever Việt Nam phối hợp triển khai, với sự đồng hành của Đại sứ quán Anh và 8 hiệp hội. Các sáng kiến được tìm kiếm tập trung vào những bài toán cụ thể của kinh tế tuần hoàn như thiết kế bao bì, vật liệu thay thế, công nghệ tái chế, phân loại – thu gom, mô hình kinh doanh tuần hoàn, giảm rác thải nhựa và thúc đẩy tiêu dùng bền vững.
Trong quá trình xây dựng kinh tế tuần hoàn nhựa, phân loại chất thải tại nguồn được xem là một mắt xích quan trọng, nhưng chưa đủ để hình thành một vòng tuần hoàn hoàn chỉnh. Nếu vật liệu sau khi được người dân phân loại tiếp tục bị thu gom chung hoặc thiếu điểm tiếp nhận phù hợp, hiệu quả của hoạt động phân loại sẽ khó được duy trì lâu dài.
Từ thực tế này, chương trình hợp tác tại TP.HCM đặt trọng tâm vào việc xây dựng đồng bộ cả hoạt động vận động cộng đồng lẫn hệ thống tiếp nhận vật liệu sau phân loại. Theo biên bản ghi nhớ, các bên sẽ phối hợp xây dựng kế hoạch phân loại chất thải rắn tại nguồn, nghiên cứu và thí điểm mô hình MRF tại khu dân cư, chợ truyền thống, trường học cùng những địa điểm phù hợp. Các tài liệu hướng dẫn và hoạt động truyền thông, giáo dục cộng đồng cũng được triển khai nhằm đưa thói quen phân loại vào sinh hoạt thường ngày.
Mô hình MRF được kỳ vọng tạo thêm điểm tiếp nhận vật liệu tái chế, đồng thời giúp quá trình thu hồi và phân loại được tổ chức bài bản hơn. Đây cũng là cách thu thập dữ liệu thực tế để các bên đánh giá hiệu quả, nhận diện khó khăn và hoàn thiện mô hình trước khi tính tới việc nhân rộng.
Một ví dụ đang được triển khai tại phường Tân Mỹ cho thấy hướng tiếp cận này có thể tạo ra tác động trực tiếp. Mô hình được thực hiện với sự phối hợp của UBND phường Tân Mỹ, Unilever Việt Nam và Công ty Cổ phần Công nghệ GRAC. Tại đây, vật liệu tái chế do người dân mang đến được cân, phân loại theo từng nhóm, lưu trữ riêng trước khi chuyển tới các đơn vị tái chế phù hợp. Dữ liệu tiếp nhận và phân loại được số hóa, cập nhật trên ứng dụng GRAC để người dân theo dõi. Sau hơn 3 tháng, trạm đã thu hồi hơn 5,5 tấn vật liệu tái chế với hơn 700 lượt người tham gia.
Đáng chú ý, MRF Tân Mỹ không chỉ là nơi tiếp nhận vật liệu mà còn trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng, trong đó trẻ em được hướng dẫn về bảo vệ môi trường và tái chế. Mô hình này cũng cho thấy mối liên kết giữa đổi mới sáng tạo và triển khai thực tế khi GRAC từng là một trong những startup được vinh danh tại PCIC 2024 trước khi được kết nối với doanh nghiệp và địa phương để đưa giải pháp vào thử nghiệm.
Mùa giải 2024 từng thu hút hơn 350 dự án, ý tưởng và doanh nghiệp, kết nối hơn 500 cá nhân, tổ chức và quy tụ 42 chuyên gia. Chương trình ghi nhận 48 ý tưởng đổi mới sáng tạo, 47 giải pháp triển vọng cùng hơn 60 giờ đào tạo, cố vấn và kết nối. Những kết quả này tạo nền tảng để PCIC 2026 tiếp tục phát triển theo hướng gắn ý tưởng với nhu cầu thực tế.
Theo ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, để kinh tế tuần hoàn thực sự đi vào đời sống cần sự tham gia của nhiều chủ thể. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách, giới khoa học cung cấp tri thức và công nghệ, doanh nghiệp đưa sáng kiến vào thị trường, trong khi nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo cung cấp nguồn lực để các ý tưởng phát triển và mở rộng.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam, cho rằng thị trường tái chế tại Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn lượng lớn vật liệu sau sử dụng chưa được khai thác hiệu quả. Do đó, các sáng kiến công nghệ và đổi mới sáng tạo cần tiếp tục được thúc đẩy để cải thiện quy trình phân loại, thu gom, tái chế và nâng cao tính cạnh tranh của vật liệu tái chế.
Việc đồng thời thúc đẩy phân loại chất thải tại nguồn và tìm kiếm giải pháp công nghệ mới cho thấy kinh tế tuần hoàn nhựa đang được tiếp cận theo hướng kết nối toàn chuỗi, thay vì xử lý từng khâu riêng lẻ. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, việc hình thành nguồn vật liệu đầu vào phù hợp, tổ chức thu gom hiệu quả, phát triển công nghệ tái chế và tạo đầu ra cho vật liệu tái chế sẽ là những yếu tố quan trọng để khép kín vòng tuần hoàn.
Minh Tuấn
