AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong giáo dục đại học, buộc các trường phải nhìn lại cách đào tạo, quản trị và phát triển nguồn nhân lực. Thay vì chỉ bổ sung công cụ công nghệ vào lớp học, chuyển đổi AI đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ tư duy giáo dục đến phương thức kết nối tri thức với thực tiễn.
Ngày 28/9, Trường Đại học Gia Định (GDU) phối hợp với Trường Đại học CMC tổ chức hội thảo khoa học “AI Transformation: Chuyển đổi AI trong giáo dục đại học” tại TP.HCM. Chương trình thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và nhà quản lý giáo dục, tập trung thảo luận về vai trò của trí tuệ nhân tạo trong việc định hình mô hình đại học tương lai.
Một trong những vấn đề được đặt ra là các trường đại học cần vượt qua cách tiếp cận AI như một công cụ hỗ trợ đơn lẻ để tiến tới xây dựng hệ thống vận hành có khả năng khai thác công nghệ một cách toàn diện.
AI đã xuất hiện trong nhiều hoạt động giáo dục, từ hỗ trợ soạn bài, tìm kiếm tài liệu, phân tích dữ liệu đến tự động hóa quy trình quản lý. Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Đăng Trị, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, kiêm Phó Trưởng khoa Công nghệ thông tin Trường Đại học Gia Định, việc sử dụng các công cụ AI chưa đủ để hình thành một đại học AI-Native.
“AI-Native University được đặt vấn đề ở cấp độ rộng hơn. AI không chỉ được bổ sung vào một số hoạt động riêng lẻ, mà có thể trở thành một phần trong cách nhà trường tổ chức, quản trị, đào tạo và hỗ trợ người học”, ông chia sẻ.
Theo đó, AI cần được tích hợp vào cấu trúc vận hành của nhà trường, hỗ trợ các hoạt động từ quản trị đến đào tạo. Dù vậy, công nghệ không thay thế vai trò của con người trong việc xác lập mục tiêu, xây dựng chiến lược và đưa ra các quyết định chuyên môn.
Ở khía cạnh người học, việc kết hợp AI với dữ liệu học tập có thể giúp nhà trường nhận diện năng lực, nhu cầu và mục tiêu của từng sinh viên. Đây là cơ sở để phát triển những phương thức hỗ trợ phù hợp, thay vì áp dụng một cách tiếp cận đồng nhất cho tất cả người học.
Sự phát triển của AI tạo sinh đang làm thay đổi cách sinh viên tiếp cận thông tin. Khi công nghệ có thể hỗ trợ tổng hợp kiến thức, tạo nội dung và xử lý nhiều tác vụ, yêu cầu đối với giáo dục đại học không còn dừng ở việc truyền đạt kiến thức.
PGS.TS. Nguyễn Hữu Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học CMC, cho rằng người học cần được phát triển năng lực vận dụng kiến thức, tư duy, giải quyết vấn đề và thích ứng trước những biến động của môi trường nghề nghiệp.
Từ thực tiễn triển khai tại trường, mô hình CMCU AI-Native Learning Ecosystem được giới thiệu với định hướng kết nối triết lý giáo dục, phương pháp sư phạm, AI và dữ liệu nhằm thiết kế lại trải nghiệm học tập.
Trong mô hình này, giảng viên chuyển dần từ vai trò chủ yếu truyền đạt kiến thức sang thiết kế hoạt động học tập, định hướng tư duy, hướng dẫn sinh viên kiểm chứng thông tin và giải quyết các vấn đề thực tế.
Sự thay đổi cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh phương thức kiểm tra, đánh giá, chú trọng hơn đến khả năng lập luận, vận dụng và hiểu sâu vấn đề của người học trong bối cảnh AI có thể tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm học tập.
Không chỉ tác động đến hoạt động đào tạo, AI còn mở ra yêu cầu mới đối với việc chuyển giao tri thức từ trường đại học ra thị trường.
Tại hội thảo, bà Hằng Vũ phân tích hành trình thương mại hóa sáng kiến thông qua ba tiêu chí: Problem–Solution Fit, Product–Market Fit và Scalability. Đây là những yếu tố giúp đánh giá mức độ phù hợp của giải pháp với vấn đề thực tế, khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường và tiềm năng mở rộng quy mô.
Các phương thức như cấp phép công nghệ, hợp tác phát triển sản phẩm hoặc hình thành doanh nghiệp từ trường đại học cũng được đề cập nhằm thúc đẩy quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng.
Cách tiếp cận này cho thấy giá trị của chuyển đổi AI không chỉ được đo bằng mức độ phổ biến của công nghệ trong trường học, mà còn ở khả năng tạo ra giải pháp hữu ích, kết nối với doanh nghiệp và đóng góp cho xã hội.
Đối với Trường Đại học Gia Định, chuyển đổi AI gắn với định hướng phát triển môi trường giáo dục hiện đại, đẩy mạnh số hóa và tăng cường liên kết giữa đào tạo với nhu cầu thị trường lao động.
PGS.TS. Phạm Văn Song, Quyền Hiệu trưởng GDU, cho biết nhà trường sẽ triển khai chiến lược phát triển mới, gắn chương trình đào tạo với hệ sinh thái ngành, đồng thời đổi mới theo hướng linh hoạt và ứng dụng.
Trong tháng 8/2026, GDU đã tổ chức chuỗi chuyên đề dành cho tân sinh viên K20 về xu hướng AI và nghề nghiệp, năng lực sử dụng AI, an toàn, bảo mật và ứng dụng công nghệ trong học tập. Các hoạt động workshop, seminar và talkshow chuyên đề cũng được duy trì với sự tham gia của chuyên gia, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp.
Hiện trường đào tạo 54 ngành, chuyên ngành, trong đó nhóm Công nghệ thông tin có các lĩnh vực như Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, Kỹ thuật phần mềm và An ninh mạng.
Từ những nội dung được trao đổi tại hội thảo, có thể thấy chuyển đổi AI đang đặt giáo dục đại học trước yêu cầu đổi mới mang tính hệ thống. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kết hợp với phương pháp giáo dục phù hợp, năng lực con người và khả năng kết nối tri thức với những nhu cầu cụ thể của nền kinh tế số.
Minh Tuấn
