TP.HCM rộng lớn chưa từng có nhưng đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp: Những điều này sẽ “cứu” nông nghiệp đô thị
Sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, không gian phát triển nông nghiệp của TP.HCM mở rộng hơn 450.000ha, có nhiều khu vực Thành phố xác định tập trung phát triển nông nghiệp đô thị. Nông nghiệp đô thị hiện đại, ứng dụng công nghệ cao được xác định là hướng đi bền vững cho TP.HCM.
Ngày 26/11, UBND TP.HCM tổ chức Hội thảo “Nông nghiệp đô thị – tương lai nông nghiệp trong lòng thành phố, đổi mới để phát triển bền vững”. Chủ trì có ông Bùi Minh Thạnh – Phó Chủ tịch UBND TP.HCM và Nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Bùi Bá Bổng.
Theo ông Bùi Minh Thạnh, TP.HCM sau khi sáp nhập với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã bước vào giai đoạn phát triển mới với diện tích tự nhiên hơn 6.722 km2, dân số hơn 14 triệu người, đóng góp gần 25% GDP và hơn 30% ngân sách quốc gia. Riêng nông nghiệp, quá trình sáp nhập tạo ra không gian nông nghiệp rộng hơn 454.000ha, đủ điều kiện hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn, đa dạng hệ sinh thái.
TP.HCM cũ đóng vai trò trung tâm giống, nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị. Bình Dương phát triển cây công nghiệp, chăn nuôi quy mô lớn, phát triển theo hướng hữu cơ, an toàn. Bà Rịa – Vũng Tàu sẽ tập trung nông nghiệp công nghệ cao; sản phẩm đặc sản; thủy sản mặn – lợ; du lịch nông nghiệp, sinh thái.
Tuy nhiên, ông Thạnh cũng nêu những thách thức lớn đối với ngành nông nghiệp Thành phố sau sáp nhập. Tốc độ đô thị hóa nhanh làm thu hẹp đất nông nghiệp, già hóa lao động và suy giảm hệ sinh thái. Ngập úng đô thị ngày càng nghiêm trọng do biến đổi khí hậu, triều cường, mưa cực đoan.
“Nhu cầu về nông nghiệp xanh – sạch – hữu cơ, nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm gia tăng, trong khi quy mô sản xuất tập trung còn hạn chế. Yêu cầu phát triển kinh tế hai con số và xây dựng nông thôn mới, buộc ngành nông nghiệp phải chuyển sang mô hình giá trị gia tăng cao, công nghệ, tuần hoàn và bền vững”, ông Thạnh cho biết.
Theo Thạc sĩ, Kiến trúc sư Ngô Anh Vũ, TP.HCM cần khai thác các tiểu vùng sinh thái nông nghiệp để phát triển nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, theo chuỗi từ khâu sản xuất đến chế biến, tiêu thụ. Siêu đô thị TP.HCM sau sáp nhập vẫn cần duy trì nông nghiệp để bảo hiểm cho an ninh lương thực, cải thiện khí hậu, nâng cao chất lượng sống.
Theo ông Vũ, cần sớm xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp đô thị ở nhiều cấp độ khác nhau, gồm cả thành phố và quốc gia. Định hướng trọng tâm là chuyển đổi dần mô hình nông nghiệp truyền thống, sang nông nghiệp đô thị ứng dụng công nghệ cao, vận hành theo nguyên tắc kinh tế tuần hoàn, tối ưu hóa quỹ đất và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Trong khi đó, TS. Tô Thị Thùy Trang – Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM nhấn mạnh, phát triển nông nghiệp đô thị hiện đại, bền vững theo hướng nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học… là hướng đi tất yếu của TP.HCM khi quỹ đất nông nghiệp đang ngày càng bị thu hẹp.
TP.HCM có những lợi thế đặc thù để phát triển nông nghiệp đô thị. Tiêu biểu như Thành phố là trung tâm khoa học – công nghệ, dễ dàng tiếp cận nguồn nhân lực và vốn đầu tư. TP.HCM là thị trường tiêu thụ lớn, nhu cầu về nông sản sạch, cao cấp. Thành phố còn có Khu Nông nghiệp công nghệ cao và Trung tâm Công nghệ sinh học.
Bà Trang cũng nhấn mạnh vai trò đột phá riêng biệt của trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát triển nông nghiệp đô thị tại Thành phố: “Việc ứng dụng AI trong nông nghiệp chính xác tại TP.HCM là không chỉ nâng cấp công nghệ, mà là tạo ra một lợi thế cạnh tranh bền vững. Nó giúp các trang trại nông nghiệp đô thị khắc phục được rào cản về diện tích và chi phí, mang lại năng suất cao với chi phí vận hành tối ưu, đồng thời đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Để khai thác triệt để vai trò này, Thành phố cần giải quyết rào cản về đồng bộ dữ liệu và nguồn nhân lực kỹ thuật cao”.
Phó chủ tịch Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh, thời gian tới phát triển nông nghiệp Thành phố phải dựa trên nền tảng khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là công nghệ sinh học công nghệ giống, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và truy xuất nguồn gốc.
Thành phố cần hình thành hệ thống vùng nông nghiệp động lực trong vùng Đông Nam Bộ, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách, đặc biệt về đất đai, tín dụng xanh, chuyển giao công nghệ, thu hút doanh nghiệp và phát triển mô hình hợp tác xã kiểu mới.
“Phát triển nông nghiệp phải gắn với tổ chức lại không gian đô thị, hình thành vành đai xanh, các khu nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái, trung tâm logistics lạnh và sàn giao dịch nông sản hiện đại. Tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho nông nghiệp đô thị, nhất là lực lượng trẻ, đội ngũ trí thức và các startup trong lĩnh vực nông nghiệp thông minh”, ông Thạnh nêu.
